Spiegel van den Navigator

Alle vaerdigheden benodigt voor eene vakbewame Navigator

Kompasstreeck

Een kompasstreeck, windstreeck off hemelstreeck sijt 1/32e deel van den kompasroosch ende komt oovereen met 11,25º. ‘t wort gebruikt voor ‘t globael aengheven van eene rigtingh. De 4 hooftstreken sijn noord, oost, suit ende west. desche windstreken sijn te combineeren, soo ligt noordoost preciesch tussen noort ende oost.

Windrigtingh

In tegensgtellingh tot de rigtingh van den wint (rigtingh van den lugtverplaetsingh) wort bij ‘t aengheven van den windrigtingh aengheduit waer de wint vandaen komt.

Afstant op see

Zeemijl – 1852 m
Kabellenghte – 185,2 m
Knoop – Zeemijl/uur

Koersen

Onder eene koersch versgtaen we de hoek, regtsom gerekend,
vanaf eene noordrigtingh tot de rigtingh waerin ‘t schip sigzelve
verplaetst. Aanghezien er 3 noordrigtinghen sijn, kunnen we
dusch oock 3 koersen ondersgheijden t.o.v. de kiellijn van ‘t
schip:
Noorden• Ware koersch (WK): hoeck tussen Nw ende kiellijn
• Magnetische koersch (MK): hoeck tussen Nm ende kiellijn
• Kompaskoersch (KK): hoeck tussen Nck ende kiellijn

Gegist bestek

De positie op see kan worden bepaelt aen de hant van ‘t sgn “gegist bestek”. Voor ‘t maeken van eene besteck sijn de volgende gegevensch nodig:
– de snelheijd; te bereeck’nen met eene logh ende eene sandloper; met behulp van ‘t logh wort de snelheyt van ‘t schip door ‘t water vastgesteld. ‘t logh bestaet uijt eene plankje dat de vorm hat van eene cirkelsector. De boogkant sijt verzwaert met lood. ‘t plankje wort ooverboort geset ende de loglijn looopt uijt. Door ‘t aental op vaste afstant op de loglijn bevestigde merktekensch dat in 14 off 28 seconden uijtliep, te tellen kan de snelheyt van ‘t schip berekent worden.
– de mate van afdrijven; te bereeck’nen door eene boeij aen eene lijn te laten drijven waerna met eene kompasch de hoeck van ‘t afdrijven kan worden berekend- de maet; de gemiddeld’afstant die eene seijlschip per uur aflegde, wort alsch maet gehouden (in mijlen);
– de koers; uijtgeset met eene passer ende eene lineael op eene kaert waerop lijnen worden getrocken tussen herkenbare punten.
d’op gront van gestuurde koers, gemeten snelheijd, indien mog’leyck de geschatte stroomsnelheyt ende gevaaren tijdsduur bepaelde positie, ‘t “gegist bestek”, wort op de scheepskaert inghetekend.

Positie op see

Om de positie op see te meten moeten eene breedte- ende lenghtemetingh worden uijtgevoerd. eene hemelglobe wert gebruikt om de plaetsch van den sterren te vinden, die op eene bepaelt moment boven de horizon staen. Breedtebepalingh aen de hant van ‘t sterrensgtelsel wasch alreedsch in de 15e eeuw bij de Portugesen bekend, maer eeuwen eerder gebruikten d’arabieeren alreedsch de kamal voor de breedtebepalingh. De poolster staet aen de noordpool regt boven de waernemer, dusch in eene waerneminghshoeck van 90º t.o.v. de horizon. Aan de evenaer staet hij net boven de horizon, dusch eene waerneminghshoeck van 0º. Door ‘t meten van den hoeck kon dusch ‘s-nagtsch op ‘t noordlijck halfront de breedtegraet worden bepaelt met behulp van den poolster omdat de hoogte van den Poolster vrijwel g’leyck sijt aen de breedtegraed. Op ‘t suid’leyck halfrond, waer de Poolster nimmer te sien is, ende ooverdagh kon de hoogte van den son alsch sij op haer hoogste punt stont worden gebruikt. Met behulp van tabellen wert de metingh omgerekent naer eene breedte-positie.

 

quadrantMet een hoekmeetinsgtrument alsch kwadrant kon ooverdagh de hoogte van den son off ‘s-nagtsch van den Poolster worden gemeten. Op dit insgtrument wasch af te lesen op hoeveel graden noorder- off suiderbreedte ‘t schip sigzelve bevond.

 

Het nauwkeurigh bepaelen van ooster- ende westerlenghte wasch tot ver in de 18e eeuw nogh eene probleem, want gindsch waeren aenvank’leyck nogh geen hulpmiddelen voor. Omdat d’aerde draeijt kon niet van eene min off meer vast punt, soalsch de poolster, worden uijtgegaen. Er waeren versghillende benaderinghsmethoden.
De bepalingh van den lenghtepositie kon worden berekent aen de hant van den kompasvariatie (declinatie). ‘t versghil tussen ‘t magnetische noorden ende ‘t geografische noorden wort op versghillende lenghtepositiesch alsch kompasvariatie waergenomen. Planciusch heeft hiervoor tabellen gemaekt. Op volle see wert de plaets’leyke variatie berekent uijt ‘t versghil tussen d’ogtendpeijlingh van den plaetsch van opkomtsch van den son ende d’avondpeijlingh van den plaetsch van ondergangh van den son. In de loop van den tijt verplaetst de magnetische noordpool waerdoor de methode niet soo betrouwbaer was.

Comments are closed.